بسمه تعالی

... چگونگى اديان و مدعيات آنهارا ارزيابى و بررسى كنيم؟

بايد ببينيم چه معيارها و ملاك هايى براى بررسى و ارزيابى داريم؟ وقتى در مورد روش فهم در همه علوم و دانش‏هاى بشرى دقت كنيم به اين نتيجه مى‏رسيم كه فقط 4 روش مطالعه و بررسى براى انسانها وجود دارد:

1- روش تجربى:

 اينكه به طريق آزمون و خطا و آزمايش‏هاى مكرر به نتيجه‏اى برسم. مثلاً بارها آب‏هاى مختلف را بجوشانيم تا به اين نتيجه برسيم كه آب در ْ100 بجوش مى‏آيد. همه علوم تجربى مثل فيزيك، پزشكى و شيمى با همه زير مجموعه‏هايشان و نيز فرآورده‏هاى خام در علوم انسانى (و نه تحليل هايشان) مثل اقتصاد، زيست‏شناسى، آمار، روانشناسى، جامعه‏شناسى و... نيز با اين روش تأسيس شده‏اند.

 2- روش شهودى - كشفى:

روشى كه در آن عنصر فهمنده بدون استدلال و استنتاج يا مشاهده واقعيتى را مى‏فهمد.اين روش روش يافتن در وجود خود است و نه چينش مقدمات در ذهن وانتقال فكرى و ذهنى.

 مثلاً اگر كسى بترسد يا شرم كند يا تصميم بگيرد يا خوشحال باشد براى اينکه بفهمد آيا ترسيده است يا خجالت مى‏كشد و... دنبال دليل يا قرينه نمى‏گردد. مثلاً اين طور نيست كه به آينده نگاه كند تا ببيند سرخ شده يا موى سرش راست شده يا نه؟ بلكه اين واقعيات را بدون واسطه مى‏فهمد كه به آن درك شهودى - درك كشفى و علم حضورى نيز مى‏گويند.

 درك‏هاى شهودى دو نوعند: برخى از آنها عمومى اند و همه انسانها آنها را تجربه كرده‏اند که مثال زديم و برخى ديگر اختصاصى اند و فقط بعضى از انسانها آنها را دريافته‏اند مثل کشف و شهود عرفا و اهل رياضت.

 3- روش نقلى: پذيرش مطلبى بخاطر اعتماد داشتن بر گوينده سخن يا نويسنده كتاب يا هر گونه وثاقتى كه آن را پذيرفته‏ايم و مبناى پذيرش قرار داده‏ايم به روش نقلى صورت مى‏گيرد بر اين مبنا همه طرفداران همه اديان تعاليم دينى خود را از كتب مقدس خود و بر مبناى اعتماد بر روش نقل اخذ مى‏كنند.

 4- روش عقلى: يعنى با منطق مشترك و غير قابل خدشه انسانى كه مورد وثوق و اعتماد عاقلان در همه فرهنگهاست مقدماتى را بچينيم و از آنهابه نتايجى كه از آن مقدمات بدست مى‏آيد منتقل شويم و به اين ترتيب استنتاج منطقى كنيم.

حال این سوال مطرح میشود که کدام یک از این راه ها در این ارزیابی موفق خواهد بود؟