باسمه تعالى

كاوش‏هاى عقلى در حوزه دين

 قبل از آن كه وارد بحث شويم يادآور مى‏شويم كه بحث روابط بين عقل و دين و اينكه اولويت با كدام است و كدام يك از اين دو مى‏توانند به عنوان معيار بررسى طرف ديگر قرار گيرند هميشه مطرح بوده و در فرهنگ تمام اديان بزرگ مورد بررسى‏هاى فراوانى قرار گرفته است البته عمده اديانى كه از نظر عقل و منطق قابل دفاع نيستند و خود را در برابر بررسى‏ها و ارزيابى‏هاى عقل دچار مشكل مى‏بينند داورى‏هاى عقلی را محدود و محكوم مى‏دانند بسيارى از اديان هندى از اين دسته‏اند اين اديان موعظه محور مى‏باشند يعنى راه تبيين و تبليغ اين اديان موعظه و پند و اندرز است و نه اثبات و دفاع عقلانى.

 عنوان بحث حاضر كاوشهاى عقلى در حوزه دين است مى‏خواهيم دلالتهاى عقلى و نيز برد و كارآيى عقل را در دين بررسى كينم منظور ما از عقلى آنچه كه در غرب تحت عنوان عقل جمعى يا عقل متعارف از آن ياد مى‏شود نيست چراكه آنرا ما استحسان و ذوق و پسندهاى عرفى مى‏دانيم و نه دلالتهاى عقلى زيرا كه چه بسا همان ارزشها در جامعه‏اى ديگر ضدارزش تلقى شوند بنابراين ما پسندهاى عرفى و ذوق جمعى را عقل و دلالتهاى عقلى نمى دانيم. همچنين منظور ما جريان عقل گرايى موسوم به راسيوناليسم نمى‏باشد.